Renminbi i Yuan: Klucz do Zrozumienia Waluty Chińskiej

Renminbi i Yuan: Klucz do Zrozumienia Waluty Chińskiej

Wizyta w Chinach, prowadzenie tam biznesu czy po prostu śledzenie globalnej gospodarki wymaga podstawowej wiedzy o chińskiej walucie. Choć potocznie mówimy o „juanie chińskim”, jego oficjalna nazwa to Renminbi (RMB), co dosłownie oznacza „walutę ludową”. Juan (yuan) jest natomiast podstawową jednostką tej waluty, podobnie jak funt jest jednostką funta szterlinga, czy dolar jednostką dolara amerykańskiego. Rozróżnienie to jest kluczowe dla precyzyjnego zrozumienia chińskiego systemu monetarnego, który odgrywa coraz bardziej znaczącą rolę na światowych rynkach finansowych.

Renminbi jest nie tylko środkiem wymiany w Chińskiej Republice Ludowej, ale także narzędziem strategicznym, poprzez które Pekin stara się umocnić swoją pozycję na arenie międzynarodowej. Od drobnych transakcji na lokalnym targu po wielomiliardowe kontrakty handlowe, juan stanowi fundament codziennego życia i gospodarczych ambicji Państwa Środka. W dalszej części artykułu zagłębimy się w historię, strukturę, mechanizmy kursowe, a także przyszłość i globalne znaczenie tej fascynującej waluty.

Historia Waluty Chin: Od Muszli Kaurii do Współczesnego Renminbi

Historia chińskiej waluty to fascynująca podróż przez tysiąclecia, od prymitywnych form wymiany po zaawansowane systemy płatności cyfrowych. Początki sięgają czasów starożytnych, gdzie już około 4500-2400 p.n.e. na terenie Chin używano muszli kauri jako środka płatniczego. Ich wartość wynikała z rzadkości i symbolicznego znaczenia. Wraz z rozwojem cywilizacji, muszle ustąpiły miejsca metalowym przedmiotom, takim jak motyki czy noże, które z czasem ewoluowały w standaryzowane monety, często odlewane z brązu, a później ze srebra i miedzi.

Prawdziwy przełom nastąpił w VII wieku n.e. za czasów dynastii Tang, kiedy to wprowadzono pierwsze na świecie banknoty papierowe, znane jako „latające pieniądze” (feiqian). Był to wynik rosnących potrzeb handlowych i braku wystarczającej ilości metali do produkcji monet. Banknoty te były pierwotnie kwitami depozytowymi, które stopniowo zyskały status pełnoprawnego środka płatniczego. Największa ekspansja pieniądza papierowego miała miejsce za dynastii Song (960-1279), kiedy to wydawano go na taką skalę, że przyczynił się do inflacji.

Współczesny juan (yuan) wywodzi się z czasów dynastii Qing, kiedy to w XIX wieku, pod wpływem zachodnich systemów monetarnych, zaczęto standaryzować srebrne monety. Termin „yuan” początkowo odnosił się do srebrnego dolara, który stał się popularny w handlu międzynarodowym. Jednak kluczowy moment w historii współczesnego Renminbi nadszedł po utworzeniu Chińskiej Republiki Ludowej. W grudniu 1948 roku, Ludowy Bank Chin (PBoC) wprowadził Renminbi jako oficjalną walutę, zastępując chaos inflacyjny poprzedzający powstanie ChRL. W 1955 roku przeprowadzono rewaloryzację, wymieniając 10 000 starych juanów na 1 nowy, co miało na celu stabilizację gospodarki po trudnych latach wojny domowej i hiperinflacji. Przez kolejne dekady waluta była sztywno związana z dolarem amerykańskim, a jej wartość była ściśle kontrolowana przez państwo. Dopiero w latach 90. XX wieku, w ramach reform gospodarczych i otwarcia się na świat, Chiny zaczęły stopniowo uelastyczniać kurs juana, prowadząc do jego większej roli na międzynarodowych rynkach finansowych, co było krokiem milowym w jego globalizacji.

Jednostki i Nominały: Chiński System Monetarny

Chiński system monetarny, choć na pierwszy rzut oka może wydawać się skomplikowany, jest logicznie uporządkowany. Opiera się na trzech podstawowych jednostkach: juanie (yuan), jiao i fenie.

* Juan (Yuan, ¥): Jest to podstawowa jednostka waluty, oznaczana symbolem ¥, choć często używa się również skrótu RMB. W obiegu dostępne są banknoty o nominałach:
* 1 juan
* 5 juanów
* 10 juanów
* 20 juanów
* 50 juanów
* 100 juanów
Najczęściej spotykane są banknoty 10, 20, 50 i 100 juanów, używane do większości codziennych transakcji. Na awersie wszystkich banknotów serii z 1999 i 2005 roku widnieje portret przewodniczącego Mao Zedonga, a na rewersie charakterystyczne krajobrazy lub budowle Chin, takie jak Wielka Ściana czy Pałac Potala. Banknoty te posiadają zaawansowane zabezpieczenia, w tym znaki wodne, nitkę zabezpieczającą, elementy zmienne optycznie oraz mikrodruki, co ma zapobiegać fałszerstwom.

* Jiao (角): Jednostka mniejsza od juana. Jeden juan dzieli się na 10 jiao. W obiegu występują banknoty o nominałach 1 jiao, 2 jiao i 5 jiao, a także monety 1 jiao i 5 jiao. Banknoty jiao są jednak coraz rzadziej spotykane w codziennym użyciu, zwłaszcza w większych miastach, gdzie preferowane są płatności cyfrowe.

* Fen (分): Najmniejsza jednostka waluty. Jeden jiao dzieli się na 10 fenów, co oznacza, że jeden juan to 100 fenów. Monety fen (1, 2 i 5 fenów) są dziś niemal całkowicie wyparte z obiegu, a ich wartość jest na tyle niska, że w praktyce często zaokrągla się ceny do najbliższego jiao lub juana. Mimo to, system oparty na fenach nadal istnieje w teorii, co pozwala na precyzyjne rozliczenia w specyficznych sektorach, choć dla typowego turysty czy mieszkańca są one praktycznie nieużywane.

Taka struktura nominałów, od najmniejszych fenów po największe banknoty 100-juanowe, zapewnia elastyczność w przeprowadzaniu transakcji o różnej wartości, choć w dobie powszechnych płatności mobilnych, fizyczna gotówka staje się stopniowo mniej dominująca.

Mechanizmy Kursowe i Stabilność Juana: Spojrzenie na CNY/PLN

Kurs waluty chińskiej, w odróżnieniu od wielu innych głównych walut, nie jest w pełni rynkowy. Jest on ściśle regulowany i zarządzany przez Ludowy Bank Chin (PBoC), który codziennie ustala kurs referencyjny. Od tego kursu dziennego, juan może wahać się maksymalnie o +/- 2% zarówno w górę, jak i w dół. Ten mechanizm „kontrolowanej elastyczności” ma na celu zapewnienie stabilności waluty, co jest kluczowe dla chińskiej gospodarki, w dużej mierze opartej na eksporcie. Dzięki temu, juan uchodzi za jedną z najbardziej stabilnych walut na świecie, co jest zarówno atutem, jak i przedmiotem krytyki ze strony partnerów handlowych.

Taka polityka kursowa ma głęboki wpływ na bilans handlowy Chin. Utrzymanie wartości juana na konkurencyjnym poziomie sprzyja eksportowi, czyniąc chińskie towary tańszymi na rynkach zagranicznych. Jednocześnie, kontrolowane wahania minimalizują ryzyko spekulacyjne i chronią kraj przed gwałtownymi przepływami kapitału.

Kurs Juana Chińskiego (CNY) w Stosunku do Polskiego Złotego (PLN)

Dla polskich przedsiębiorców, inwestorów i turystów, kluczowe są notowania juana chińskiego (CNY) w stosunku do polskiego złotego (PLN). Narodowy Bank Polski (NBP) regularnie publikuje te kursy, zazwyczaj od poniedziałku do piątku.

Według danych z 10 czerwca 2025 roku, aktualny kurs wymiany wynosi:
* 1 CNY = 0,5474 PLN (kurs średni, aktualizowany na bieżąco).

Analizując historyczne dane z ostatnich okresów, można zauważyć pewne wahania:
* Ostatnie 30 dni:
* Najwyższy kurs: 0,5689 PLN
* Najniższy kurs: 0,5469 PLN
* Średnia z okresu: około 0,5568 PLN
* Ostatnie 3 miesiące:
* Najwyższa wartość: 0,5745 PLN
* Minimalna wartość: 0,5469 PLN
* Średnia z okresu: około 0,5610 PLN

Te fluktuacje, choć w przypadku juana są relatywnie niewielkie ze względu na interwencje PBoC, odzwierciedlają dynamikę rynku walutowego, w tym zmiany w globalnej gospodarce, relacjach handlowych pomiędzy Polską a Chinami, a także politykę monetarną obu krajów. Przed dokonaniem jakiejkolwiek wymiany waluty, zawsze zaleca się sprawdzenie aktualnego kursu w kilku źródłach (banki, kantory internetowe) w celu uzyskania najkorzystniejszej oferty. Warto pamiętać, że kursy oferowane przez różne instytucje mogą się nieznacznie różnić, a kantory tradycyjne często oferują mniej korzystne warunki niż platformy online.

Dwa Oblicza Juana: Rynki Onshore (CNY) i Offshore (CNH)

Chińska waluta posiada unikalną cechę – funkcjonuje w dwóch różnych rynkach, które, choć reprezentują tę samą walutę, podlegają odmiennym regulacjom i często wykazują różne kursy wymiany. Mowa tu o rynku onshore Renminbi (CNY) oraz rynku offshore Renminbi (CNH). Ta dychotomia jest kluczowa dla zrozumienia chińskiej strategii finansowej i globalizacji juana.

Rynek Onshore Renminbi (CNY)

Rynek onshore (CNY) odnosi się do handlu Renminbi w Chinach kontynentalnych. Jest to rynek silnie regulowany i kontrolowany przez Ludowy Bank Chin (PBoC). Kluczowe cechy rynku CNY to:

* Kontrola Kapitału: Przepływy kapitału na tym rynku podlegają ścisłym ograniczeniom. Transakcje zagraniczne są monitorowane, a Ludowy Bank Chin utrzymuje kontrolę nad wartością juana poprzez ustalanie dziennego kursu referencyjnego i dopuszczanie maksymalnych 2% wahań.
* Główny Kurs: Kurs ustalany na rynku onshore jest „oficjalnym” kursem juana i stanowi punkt odniesienia dla polityki monetarnej kraju.
* Gospodarka Krajowa: Jest to rynek, na którym dominują transakcje związane z wewnętrzną chińską gospodarką – handel, inwestycje, płatności konsumenckie. Zdecydowana większość obywateli Chin i firm operujących wyłącznie na terenie kraju korzysta z CNY.
* Stabilność: Dzięki ścisłej regulacji, PBoC może interweniować, aby utrzymać stabilność kursu, co ma kluczowe znaczenie dla konkurencyjności chińskiego eksportu i zarządzania inflacją.

Rynek Offshore Renminbi (CNH)

Rynek offshore (CNH) powstał w 2010 roku, przede wszystkim w Hongkongu, jako sposób na umożliwienie międzynarodowego handlu i inwestowania w Renminbi poza ścisłymi regulacjami kontynentalnych Chin. Główne cechy rynku CNH to:

* Mniejsze Restrykcje: Rynek CNH jest znacznie mniej regulowany niż CNY, co pozwala na większą swobodę w handlu i inwestycjach. Nie ma tu ograniczeń na przepływy kapitału, ani ścisłego dziennego limitu wahań kursu narzuconego przez PBoC.
* Podmioty Zagraniczne: Głównymi uczestnikami rynku CNH są instytucje finansowe, przedsiębiorstwa i inwestorzy spoza Chin kontynentalnych.
* Większa Elastyczność: Kurs CNH jest bardziej kształtowany przez mechanizmy rynkowe (popyt i podaż) niż CNY, choć nadal jest podatny na psychologię rynku i pośrednie wpływy polityki monetarnej PBoC. W związku z tym kurs CNH może różnić się od kursu CNY, czasami nawet znacząco.
* Globalizacja Renminbi: Stworzenie rynku CNH było strategicznym posunięciem Chin, mającym na celu promowanie Renminbi jako waluty międzynarodowej. Dzięki temu zagraniczne firmy mogą łatwiej rozliczać transakcje w juanach, bez konieczności przechodzenia przez skomplikowane procesy wymiany na rynku onshore. Hongkong, jako okno na świat dla chińskiego kapitału, stał się głównym centrum handlu CNH, ale rynki offshore rozwijają się również w Londynie, Singapurze czy Tajwanie.

Różnice i Arbitraż:

Różnice między kursami CNY i CNH mogą stwarzać okazje do arbitrażu, choć są one coraz trudniejsze do wykorzystania ze względu na rosnącą konwergencję obu rynków i wzrastającą interwencję PBoC w celu zmniejszenia rozbieżności. Niemniej jednak, dla międzynarodowych inwestorów i firm, zrozumienie obu rynków jest kluczowe dla efektywnego zarządzania ryzykiem walutowym i podejmowania strategicznych decyzji inwestycyjnych. Dwa rynki pozwalają Chinom na kontrolowaną liberalizację finansową – z jednej strony utrzymują stabilność i kontrolę nad wewnętrznym systemem finansowym (CNY), a z drugiej strony rozwijają międzynarodową rolę swojej waluty (CNH).

Cyfrowy Juan (e-CNY): Rewolucja w Płatnościach i Aspiracje Globalne

Jednym z najbardziej ambitnych projektów Ludowego Banku Chin w ostatnich latach jest rozwój cyfrowej waluty banku centralnego (CBDC), znanej jako cyfrowy juan, e-CNY, lub cyfrowe Renminbi (DCEP – Digital Currency Electronic Payment). Chiny są pionierem w tej dziedzinie, rozpoczynając szeroko zakrojone testy już w 2020 roku. Wprowadzenie e-CNY ma potencjał do fundamentalnego przekształcenia chińskiego, a nawet globalnego, systemu płatniczego.

Czym jest e-CNY?

Cyfrowy juan to prawny środek płatniczy emitowany przez Ludowy Bank Chin, działający na zasadach CBDC. Oznacza to, że jest to cyfrowa forma tradycyjnej waluty fiducjarnej, bezpośrednio gwarantowana przez bank centralny, w przeciwieństwie do niestabilnych kryptowalut takich jak Bitcoin czy Ethereum, które nie mają centralnego emitenta. E-CNY nie jest kryptowalutą w ścisłym tego słowa znaczeniu, ponieważ jego wartość jest stabilna i kontrolowana, nie zaś podlegająca znaczącym wahaniom rynkowym. Chociaż opiera się na technologii rozproszonego rejestru (DLT), nie jest to w pełni otwarty blockchain.

Główne Cele i Potencjalne Korzyści:

1. Modernizacja Systemu Płatniczego i Efektywność: E-CNY ma usprawnić i przyspieszyć transakcje. Eliminacja pośredników z wielu procesów finansowych może obniżyć koszty operacyjne, zwłaszcza dla banków i firm. Przewiduje się, że transakcje będą niemal natychmiastowe i dostępne 24/7.
2. Wzrost Inkluzywności Finansowej: Cyfrowa waluta może ułatwić dostęp do usług bankowych dla osób nieposiadających tradycyjnych kont bankowych, szczególnie w obszarach wiejskich. Wystarczy smartfon i aplikacja, aby dokonywać płatności.
3. Zwalczanie Przestępczości Finansowej: Dzięki możliwości śledzenia przepływu pieniędzy, e-CNY może być potężnym narzędziem w walce z praniem pieniędzy, finansowaniem terroryzmu i unikaniem opodatkowania, zwiększając transparentność systemu.
4. Kontrola i Nadzór: Dla chińskich władz cyfrowy juan to również narzędzie do wzmocnienia kontroli nad przepływem pieniądza w gospodarce i monitorowania aktywności finansowej obywateli.
5. Umocnienie Pozycji Juana na Świecie: E-CNY ma potencjał ułatwić transgraniczne płatności i zmniejszyć zależność Chin od globalnego systemu finansowego opartego na dolarze amerykańskim. Upraszczając międzynarodowe transakcje w juanach, Chiny dążą do zwiększenia jego międzynarodowej akceptacji i roli.

Postęp i Adopcja:

Od momentu pilotażowego uruchomienia w 2020 roku, e-CNY jest testowany w wielu chińskich miastach, w tym w Shenzhen, Suzhou, Chengdu i Pekinie. Miliony transakcji już zostały przeprowadzone, a aplikacja e-CNY jest dostępna do pobrania. W ramach testów, obywatele otrzymują „czerwone koperty” z cyfrowym juanem do wydania w lokalnych sklepach. Przykładem jest wydanie równowartości 1,4 miliona dolarów w ramach testów w Shenzhen. Według danych Ludowego Banku Chin, do końca 2022 roku, skumulowana wartość transakcji w cyfrowym juanie przekroczyła 100 miliardów juanów (około 14 miliardów USD), a liczba otwartych portfeli cyfrowych przekroczyła 260 milionów. Aktywna promocja ze strony rządu i stopniowe wprowadzanie do użytku pokazują determinację Chin w tym obszarze.

Wyzwania i Przyszłość:

Mimo imponujących postępów, e-CNY stoi przed wyzwaniami, takimi jak powszechna adopcja, konkurencja ze strony istniejących cyfrowych gigantów płatniczych (WeChat Pay, Alipay) oraz kwestie prywatności. Niemniej jednak, cyfrowy juan jest postrzegany jako jeden z najbardziej zaawansowanych projektów CBDC na świecie i może służyć jako model dla innych krajów rozważających podobne inicjatywy. Jego długoterminowy wpływ na międzynarodowe rynki walutowe i geopolitykę finansową pozostaje przedmiotem intensywnych analiz i debat.

Globalna Rola Juana: Wyzwania i Perspektywy

Juan chiński, choć jeszcze nie jest na równi z dolarem amerykańskim czy euro, zyskuje na znaczeniu na arenie międzynarodowej. Jego rola jako waluty rezerwowej i międzynarodowej waluty płatniczej stopniowo rośnie, odzwierciedlając rosnącą potęgę gospodarczą Chin.

Juan jako Waluta Rezerwowa:

Kluczowym momentem w globalnej pozycji juana było jego włączenie do koszyka Specjalnych Praw Ciągnienia (SDR) Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW) w październiku 2016 roku. SDR to międzynarodowy aktyw rezerwowy stworzony przez MFW, a juan dołączył do dolara amerykańskiego, euro, jena japońskiego i funta szterlinga, co było symbolicznym, ale ważnym krokiem w uznaniu jego globalnego znaczenia. Udział juana w koszyku SDR początkowo wynosił 10,92%, co było wyższe niż jena i funta. W maju 2022 roku, w ramach pierwszej rewizji składu koszyka, MFW zwiększył udział juana do 12,28%, co świadczy o jego rosnącej roli w światowej gospodarce i handlu.

Mimo to, udział juana w światowych rezerwach walutowych banków centralnych, choć rośnie, nadal jest relatywnie niewielki. Według danych MFW za I kwartał 2024 roku, juan stanowił około 2,3% globalnych rezerw walutowych. Jest to znacząco mniej niż dolara amerykańskiego (ponad 58%) czy euro (ponad 20%). Niemniej jednak, ta tendencja wzrostowa jest stała od lat i odzwierciedla dążenie Chin do dywersyfikacji rezerw oraz promowania juana jako alternatywy dla dolara.

Globalizacja Płatności i Handlu:

Chiny aktywnie promują użycie juana w transakcjach handlowych i inwestycyjnych poza swoimi granicami. Inicjatywy takie jak „Jeden Pas, Jedna Droga” (Belt and Road Initiative) często wiążą się z rozliczeniami w juanach. Pekin zawarł również szereg umów swapowych walutowych z bankami centralnymi wielu krajów, co ma na celu ułatwienie płatności i zwiększenie płynności juana na rynkach międzynarodowych. Na przykład, pod koniec 2023 roku, około 80% transakcji transgranicznych Chin było już rozliczanych w juanach.

Wyzwania na Drodze do Globalnej Dominacji:

Mimo imponujących postępów, juan stoi przed poważnymi wyzwaniami, które ograniczają jego zdolność do konkurowania z dolarem amerykańskim:

* Kontrole Kapitału: Największą barierą pozostają ścisłe kontrole kapitału w Chinach kontynentalnych. To ogranicza swobodny przepływ juana i utrudnia zagranicznym inwestorom łatwe wejście i wyjście z chińskich rynków.
* Brak Pełnej Konwertowalności: Juan nie jest w pełni wymienialny na rynku międzynarodowym, co oznacza, że jego kurs jest w dużej mierze kontrolowany przez rząd, a nie wyłącznie przez siły rynkowe.
* Brak Transparentności i Niezależności Prawnej: Międzynarodowi inwestorzy cenią sobie przejrzystość, stabilność prawną i niezależność instytucji finansowych. W Chinach, gdzie państwo odgrywa dominującą rolę w gospodarce, te kwestie budzą obawy.
* Rozwój Rynków Finansowych: Chociaż chińskie rynki finansowe rozwijają się dynamicznie, wciąż brakuje im głębi i płynności w porównaniu do rynków w USA czy Europie, co wpływa na atrakcyjność juana jako globalnej waluty.

Perspektywy:

Mimo tych wyzwań, rola juana będzie nadal rosła, choć prawdopodobnie nie na tyle szybko, by w najbliższych dekadach zagrozić dominacji dolara. Chiny są drugą co do wielkości gospodarką świata i największym handlowcem, co naturalnie zwiększa międzynarodowe zapotrzebowanie na ich walutę. Juan będzie coraz częściej używany w handlu regionalnym, zwłaszcza w Azji i wśród krajów partnerstwa „Jeden Pas, Jedna Droga”. Pojawienie się cyfrowego juana (e-CNY) może również przyspieszyć jego globalizację, oferując nowe, efektywne kanały dla transgranicznych płatności. Ostatecznie, ewolucja juana będzie kluczowym barometrem zmian w globalnym ładzie finansowym.

Praktyczne Aspekty Posługiwania się Juanem w Chinach

Podróż do Chin lub prowadzenie tam interesów wiąże się z koniecznością zrozumienia i posługiwania się lokalną walutą. Współczesne Chiny to kraj, w którym gotówka staje się coraz bardziej rzadkością, a dominują płatności mobilne.

1. Wymiana Waluty:

* Przed Wyjazdem: Zazwyczaj nie ma możliwości wymiany PLN bezpośrednio na CNY w Polsce. Najlepszą opcją jest zabranie ze sobą dolarów amerykańskich (USD) lub euro (EUR) i ich wymiana po przylocie.
* W Chinach: Najbezpieczniej i najkorzystniej wymieniać walutę w bankach. Duże banki, takie jak Bank of China, ICBC czy China Construction Bank, oferują usługi wymiany dla obcokrajowców. Potrzebny będzie paszport. Kursy w bankach są zazwyczaj bardziej korzystne niż w kantorach na lotniskach czy w hotelach. W mniejszych miastach znalezienie banku z usługą wymiany dla obcokrajowców może być trudniejsze.
* Bankomaty (ATM): Korzystanie z bankomatów jest powszechne. Większość bankomatów akceptuje międzynarodowe karty Visa, Mastercard i UnionPay. Warto sprawdzić u swojego banku opłaty za wypłaty za granicą. Przed wyjazdem upewnij się, że Twoja karta jest odblokowana do użytku w Chinach. Pamiętaj, że w niektórych bankomatach mogą nie działać wszystkie rodzaje kart, więc warto mieć kilka opcji.

2. Płatności Mobilne: Absolutna Dominacja

Chińczycy niemal całkowicie zrezygnowali z gotówki na rzecz płatności mobilnych. Dwie główne platformy to:
* WeChat Pay (微信支付 – Wēixìn Zhīfù): Zintegrowany z popularnym komunikatorem WeChat.
* Alipay (支付宝 – Zhīfùbǎo): Należący do grupy Alibaba.

Jeśli planujesz dłuższy pobyt lub chcesz w pełni zanurzyć się w chińskiej codzienności, opanowanie tych aplikacji jest kluczowe. Jak to działa?
* Dla Turystów: W ostatnich latach wprowadzono ułatwienia dla obcokrajowców. Można zarejestrować się w WeChat Pay lub Alipay, używając zagranicznej karty bankowej (Visa, Mastercard, JCB itp.). Aplikacje te konwertują zagraniczną walutę na juany w momencie transakcji.
* Skanowanie QR Code: Płatności dokonuje się, skanując kod QR sprzedawcy lub generując swój własny kod, który sprzedawca skanuje. Jest to niezwykle szybkie i wygodne, akceptowane wszędzie – od dużych supermarketów po małe stragany uliczne i taksówki.
* Ważna Porada: W Chinach często zdarza się, że sprzedawcy nie mają drobnych do wyd